Brein, trauma en stress

De kennis over de werking van twee geheugensystemen ontbreekt

Vanaf je eerste EMDR-sessie heb je ervaringskennis over twee verschillende geheugensystemen en weet je dat je er met redeneren alleen nooit zal komen

Tijdens je lagere school, je middelbare studies of je hoger onderwijs was er nergens een vak te vinden "het overwinnen van lastige gebeurtenissen". Slechts sommigen leerlingen hadden de pech om een groot drama op de school of in de onmiddellijke omgeving mee te maken. Steeds vaker worden hierbij psychologen ingeschakeld om opvang en uitleg te geven over de normale reacties op ongewone en ingrijpende gebeurtenissen (critical incident debriefing, slachtofferzorg, psycho-educatie).

Hoe we twee vormen van geheugen hebben, en hoe deze kunnen samen werken om trauma's een plaats te geven wordt aan de meeste leerlingen niet onderwezen.

Eťn geheugennetwerk bestaat uit verhalen, logisch en begrijpelijk geordend door contexten. Tijd, plaats, personen, reŽel versus fantasie zijn vier dimensies voor contexten. Contexten helpen om verschil te maken. Contexten helpen bij ons redeneren en logische denken. Dit is een typisch menselijk geheugensysteem.

Het andere geheugennetwerk bestaat uit levendige beelden, herinneringen, dromen, gevoelens, gedachten en gewaarwordingen. Het wordt geordend door datgene wat op elkaar lijkt. Door een gelijkenis kom je van de ene herinnering in de andere terecht, en door een volgende gelijkenis weer bij een volgend beeld. Dit geheugennetwerk is erg individueel bepaald en kan voor anderen moeilijk volgbaar zijn. Dit geheugensysteem is verbonden aan het stress-systeem en zorgt voor de verhoogde waakzaamheid, stress, angst, flash-backs. Of het zorgt voor een sfeer van veiligheid, positieve invloed, bekwaamheid, ruimte.
Voor dit geheugensysteem is alles "echt, hier, nu, met mij / met die". De contexten die verschil maken ontbreken in dit geheugennetwerk.

Bijgestaan door een traumapsycholoog valt het best mee om de ervaringskennis over deze geheugennetwerken te verwerven. Vooral jongeren en jong-volwassenen weten er zeer snel en grondig gebruik van te maken. Het gebruik maken van deze ervaringskennis wordt een nuttig instrument.

Bij sommige volwassenen en ouderen is scepticisme toegenomen. Ze stellen zich minder snel open voor verwondering en nieuwe kennis. Ze vrezen en geloven dat ze levenslang moeten blijven lopen met de stress en lastige en opdringende herinneringen. Ze vermijden systematisch (ten koste van veel) om op enige wijze herinnerd te worden aan de lastige gebeurtenissen. Overtuigd geraken dat je kan veranderen, is bij hen wat moeilijker dan het veranderingsproces zelf.

"Giving it a try" (bereid zijn het eens uit te proberen), ook al geloof je er niet in, is bij Eye Movement Desensitization and Reprocessing reeds voldoende als openheid om van start te gaan. De ervaringen tijdens een eerste EMDR sessie tonen op overtuigende wijze de werkzaamheid aan. Dit geldt zelfs voor volwassenen die sceptisch staan tegenover EMDR. Deze ervaring opdoen is veel efficiŽnter en sneller dan een debat waarin je toch niet overtuigd geraakt.

Een eerste EMDR-sessie waarbij er gebruik wordt gemaakt van de twee geheugennetwerken gaat niet over traumatische herinneringen. Ze handelt over ervaringen die je hebt rond je veilig voelen en jezelf mogen zijn. Je veilige plek wordt dit genoemd.
Eens je een EMDR-sessie hebt meegemaakt en je ervaringskennis hebt verkregen over de werking van de twee verschillende geheugensystemen, weet je dat je met redeneren alleen nooit tot traumaverwerking zal komen. Redeneren heeft immers geen rechtsteekse invloed op het stress-systeem.


Te lang vast houden aan keuzen, strategieŽn en beelden die toen passend waren

Een zelf- en wereldbeeld dat je over houdt aan een trauma kan aangepast worden naar een actueel, realistisch, en constructief zelfbeeld en wereldbeeld. Vaak gebeurt deze aanpassing niet spontaan. EMDR helpt deze aanpassing te maken.

De stress en sterke gevoelens bij en kort na een trauma zijn immens. Fundamentele opvattingen over onszelf en de wereld worden omver geworpen of ernstig in twijfel getrokken. We weten niet meer hoe het verder moet. Veel voelt erg onveilig aan. Er is een grote onzekerheid of, en hoe, je dit te boven gaat komen.

Op zo'n moment neem je een verstandige beslissing: je beslist jezelf zo veel mogelijk te sparen van confrontatie met de lastige gebeurtenissen en ervaringen die daar mee te maken hebben. Je wilt niet opnieuw helemaal overstuur raken. Het is te onveilig om er opnieuw naar te gaan kijken.

Sommige anderen nemen de omgekeerde beslissing: ook al geraken ze er telkens van overstuur, toch willen ze het met iedereen delen. Ook zij ervaren hoe onveilig het is naar de lastige gebeurtenissen te kijken, ook al doen ze het keer op keer weer.

Dit waren waarschijnlijk goede keuzes en beslissingen voor de periode en omstandigheden waarin deze beslissingen werden genomen (tijdens en kort na het trauma). Erg vaak hebben mensen veel bijgeleerd, is de omgeving ondertussen veilig, hebben ze veel meer hulpbronnen, en zou het passend zijn om deze oude beslissingen en patronen opnieuw te bekijken. Zijn deze beslissingen en patronen nog nodig? Nog helpend? Nog passend bij de huidige situatie? Welke strategieŽn, welke ideeŽn over onszelf, welke ideeŽn over de wereld zijn nu meer gepast dan deze oude ideeŽn?

Het onrealistisch (gezien de huidige situatie) en negatieve zelfbeeld of wereldbeeld kan met EMDR vervangen worden door een constructief en realistisch zelfbeeld en wereldbeeld. Aan deze beelden, onze identiteit, worden vele ervaringen, belevingen, waarden, wensen, enz. opgehangen. Als deze beelden aangepast kunnen worden aan de huidige situatie dan bieden ze perspectieven en komt er een hemels groot verschil in het leven van elke dag.

. . . lees verder: Traumaconfrontatie? Zeker, maar enkel binnen een veilige context